Ljudska lobanja se za svega jedan vek promenila na iznenađujuće vidljive načine. Japanski naučnici otkrili su da su glave postale okruglije, vilice šire, a nosevi vitkiji i istaknutiji – i pretpostavljaju da je to direktna posledica promena u ishrani, opštem zdravlju i načinu života, a ne genetske evolucije.
Šta su CT snimci lobanja otkrili
Istraživački tim iz Nacionalnog forenzičkog istraživačkog instituta u Čibi analizirao je CT snimke lobanja dve grupe ispitanika: 56 osoba preminulih između 1900. i 1920. godine, čiji su skeleti čuvani u muzeju Medicinskog fakulteta Univerziteta u Kjotu, i 56 osoba preminulih između 2022. i 2024. godine. Koristeći 161 orijentir na trodimenzionalnim slikama, istraživači su precizno izmerili i uporedili oblike lobanja, pronalazeći suptilne, ali konzistentne promene.
Najuočljivija promena je takozvana brahicefalija – glave su postale okruglije, gubeći izduženi ovalni oblik karakterističan za kraj 19. i početak 20. veka. Pored toga, čela su postala kraća i malo više udubljena, jagodice su se suzile, a koštane izbočine iza ušiju, poznate kao mastoidni nastavci, postale su veće i isturenije.
Ishrana i zdravlje oblikuju kosti
Promene su previše brze da bi bile rezultat genetske evolucije, pa naučnici uzroke traže drugde – pre svega u modernizaciji načina života. Bolje opšte zdravlje i ishrana tokom detinjstva, kao i konzumiranje sve mekše hrane koja zahteva manje žvakanja, verovatno su ključni faktori koji su oblikovali ove anatomske promene. Naučnici napominju da je opšti trend modernizacije globalan, te da se slične morfološke promene verovatno odvijaju širom sveta, iako japanska studija za sada nudi najpreciznije podatke.
Zanimljivo je da su i razlike između polova postale izraženije, a ne manje, kako su istraživači prvobitno očekivali. Muške lobanje danas imaju jače obrve, veće mastoidne površine i isturenija lica u poređenju sa ženskim lobanjama, što je bio neočekivan rezultat koji otvara nova pitanja o međusobnom delovanju genetike i okoline.
Zašto je ovo važno za nauku
Nalazi ove studije imaju dalekosežne posledice za biološku i forenzičku antropologiju. Naučnici su dugo koristili merenja ostataka iz 19. i ranog 20. veka kao referentne standarde za moderne ljude – što se sada pokazuje kao potencijalno problematično. Ako su se lobanje savremenih ljudi značajno promenile u morfologiji za tako kratko vreme, metode koje se koriste za identifikaciju ljudskih ostataka možda više nisu toliko precizne koliko se pretpostavljalo.
Studija tako poziva naučnu zajednicu na ažuriranje postojećih standarda i pokretanje novih globalnih istraživanja, kako bi se razumelo na koje sve načine različite populacije reaguju na ubrzanu modernizaciju sveta u kome živimo.
