Svetođurđevski dani u Somboru: Prof. dr Boris Stojkovski o misteriji cara Jovana Nenada

U okviru programa Svetođurđevskih dana, slave grada Sombora, prof. dr Boris Stojkovski održao je iscrpno predavanje posvećeno jednoj od najzagonetnijih ličnosti naše prošlosti – caru Jovanu Nenadu. Predavanje je organizovano kao deo velikog jubileja, pet vekova od pojave Jovana Nenada i Mohačke bitke, koji su preokrenuli istoriju Srednje Evrope.

Kontinuitet prisustva Srba u Ugarskoj

Stojkovski je istakao da prisustvo Srba na ovim prostorima ne počinje 1690. godine, već znatno ranije. Prvi pomeni datiraju iz 13. veka, dok je epoha kralja Dragutina ključna za Srem i južnu Ugarsku. Dragutinov sin, Vladislav II, verovatno je sahranjen u Mitrovici, što potvrđuje ktitorska prava Nemanjića na ovom području.[cite: 1]

Doba srpskih despota

Nakon Kosovskog boja, srpsko plemstvo postaje ključni vojni faktor u Ugarskoj. Izdvojeni su važni vladari:

• Despot Stefan Lazarević: Prvi vitez Reda Zmaja i vlasnik palate u Budimu.[cite: 1]
• Despot Đurađ Branković: Najbogatiji ugarski baron koji je posedovao rudnike i gradove od Debrecina do Mukačeva.[cite: 1]
• Zmaj Ognjeni Vuk: Legendarni ratnik koji je naselio desetine hiljada Srba u Banatu i okolini Temišvara nakon pohoda na Šabac i Kruševac.[cite: 1]

Pojava cara Jovana Nenada

U haosu nakon Mohačke bitke 1526. godine, dok se Jovan Zapolja i Ferdinand Habzburški bore za krunu, pojavljuje se Jovan Nenad. Poznat kao "Crni čovek" zbog tamnog belega na telu, on formira vojsku od 10.000 profesionalnih ratnika.[cite: 1] Njegova prestonica bila je u Subotici, a najbliži saradnici Subota Vrlić (rizničar) i Fabijan Literat (diplomata).[cite: 1]

Pad i tragična smrt

Vladavina cara trajala je svega 11 meseci. Nakon niza pobeda nad ugarskim plemstvom, Jovan Nenad je teško ranjen u Segedinu, a potom ga je na prevaru u mestu Tornoš ubio Valentin Terek u julu 1527. godine. Njegova glava je odsečena i poslata kralju Zapolji u Budim kao trofej.[cite: 1]

Simbolika i život posle smrti

Lik cara Jovana Nenada vaskrsava u 20. veku kao moćan simbol. Stojkovski je podsetio na podizanje spomenika u Subotici 1927. godine (rad Petra Palavičinija), njegovo rušenje od strane mađarskih okupatora 1941. godine, te konačnu obnovu 1991. godine na inicijativu SKC "Sveti Sava".[cite: 1] Danas, Jovan Nenad ostaje ličnost koja je uprkos kratkom delovanju postala temelj ideje o srpskom vojvodstvu u Panoniji.[cite: 1]