Od podviga u pećinama Kareje do temelja slovenskog prava: Kako je Sveti Sava mirenjem braće, Zakonopravilom i neugasivim ognjem sa Vračara postao večni putokaz slobode i jedinstva svih pravoslavnih naroda Balkana i Evrope.
Sutra, 27. januara, pravoslavni vernici, škole i narod proslavljaju Svetog Savu, prvog srpskog arhiepiskopa i prosvetitelja. Dok ga danas najčešće vezujemo za školske priredbe i krsne slave, važno je podsetiti se na širinu njegovog dela koja prevazilazi moderne državne granice.
O dubini njegove žrtve najbolje govori predanje iz Svete Gore. U Kareji i danas postoji pećina (isposnica) u kojoj se Sveti Sava podvizavao na neverovatan način. Predanje kaže da je bio zakopan u zemlju do pojasa, dok su mu ruke bile vezane za plafon pećine, kako bi mogao 24 sata dnevno da bude u molitvi. Upravo tom nadljudskom žrtvom molio je Gospoda za pomirenje svoje braće koja su tada ušla u bratoubilački, građanski rat. Tek kada mu je Gospod podario blagoslov i snagu, krenuo je u misiju mirenja i duhovnog ujedinjenja.
U to vreme, Bugarska pravoslavna crkva bila je pod snažnim uticajem Vatikana, što je bila pretnja po duhovni identitet naroda. Sveti Sava, koji je bio u bliskim rodbinskim vezama sa bugarskim dvorom, prepoznao je da je put ka istinskoj slobodi – kako srpskoj, tako i bugarskoj – dobijanje autokefalnosti.
Njegov rad na osamostaljivanju crkava bio je vizionarski potez ka oslobađanju južnih Slovena od jarma istočnog ili zapadnog carstva. Sava je verovao da je Bog jedan, ali da jaram tuđih crkava ne sme da pritiska pleća njegovog naroda. Srbi i Bugari su tada bili neraskidivo bliski po jeziku i kulturi, a kada kažemo „braća“, mislimo to u punom smislu te reči.
Savino prosvetiteljstvo nije se zaustavilo na Balkanu. Njegovo Zakonopravilo (Nomokanon), sastavljeno oko 1219. godine, postalo je prvi pravi slovenski ustav. Godine 1262, bugarski despot Jakov Svetoslav poslao je prepis ovog Zakonopravila kijevskom mitropolitu Kirilu, a 1274. godine ono je zvanično usvojeno kao zakon Ruske crkve i države pod imenom „Krmčija“.
Mnogi veruju da su svetiteljeve mošti nepovratno nestale u plamenu na Vračaru. Međutim, istina je dublja – taj plamen nije bio kraj, već samo još jedno seme gorućeg žbuna koji se javio Mojsiju. Baš kao što taj žbun gori a ne sagoreva, tako je i Savin duh kroz taj oganj postao večan i prisutan svuda gde se slavi njegovo ime. Ono što je tada na Vračaru izgledalo kao pepeo, postalo je duhovni kvasac koji i danas pokreće čitav slovenski svet.
I dok se kroz vekove politika trudila da povuče linije razdvajanja, u narodu Sveti Sava ostaje jedan od najvećih svetitelja. On je podsetnik da vera i kultura ne poznaju međe koje crtaju političari. Narodno srce ostaje nepodeljeno u poštovanju prema čoveku koji je svoj život posvetio izgradnji mostova među ljudima.
Sveti Savo ti pomozi, da živimo svi u slozi!
Pozdravljamo svu braću i sestre širom Balkana večnim pozdravom:
MIR BOŽIJI, HRISTOS SE RODI I SRETAN SAVINDAN!
