Na današnji dan – 12. septembra

490. p. n. e.

Na istočnoj obali Atike kod Maratona 10 hiljada Atinjana pobedilo je desetostruko brojniju vojsku persijskog cara Darija (300 hiljada persijanaca). U bici poginula 192 grčka vojnika, a Persijanaci imali oko 6.000 mrtvih. Vest o pobedi u Atinu doneo glasnik Filipid, pretrčavši 40 kilometara, posle čega je umro od premora. Po tom događaju nazvana najduža trka u atletici.

1852. godine

Rođen član Srpske kraljevske akademije, pisac i profesor gimnazije, Simo Matavulj u Šibeniku. 

Bio je srpski pisac iz Dalmacije, koji pripada epohi realizma. Njegova najpoznatija dela su roman “Bakonja fra Brne” i pripovetka “Pilipenda”. Po prirodi trezven i oprezan duh, Matavulj je počeo da piše tek u zrelijim godinama. On je postupno ali energično izgrađivao svoj talent, trudeći se da nedostatke svoga uskog školovanja nadoknadi ličnim usavršavanjem. Čitao je ne samo francuske i italijanske književnike, već i naučnike i mislioce.

1897. godine

Rođen francuska hemičarka, naučnica i dobitnica Nobelove nagrade za hemiju, Irena Žolio – Kiri (Irène Joliot-Curie) u Parizu. 

Udala se za Frederika Žolija (Frédéric Joliot) koji će joj biti ne samo bračni već i istraživački partner. Oboje su bili veoma zainteresovani za oblast nuklearne fizike, pogotovu za prirodnu i još slabo istraženu veštačku radioaktivnost. Za zajednički rad, 1935. godine dodeljena im je Nobelova nagrada „za sintezu novih radioaktivnih elemenata“.

1913. godine

Rođen američki atletičar Džesi Ovens (Jesse Owens) u Okvilu (Oakville) u Alabami (SAD).

Ovens se specijalizovao za sprintove i skok u dalj i za života je bio priznat kao „možda najveći i najpoznatiji sportista u istoriji atletike“. Postavio je tri svetska rekorda i izjednačio još jedan, sve za manje od sat vremena, na stazi Big Ten 25. maja 1935. godine u En Arboru u Mičigenu — podvig kojem nikada nije bilo ravnog i nazvan je „najvećih 45 minuta ikada u sportu“. Ispisao je istoriju Olimpijskih igara 1936. godine postavši prvi atletičar koji je osvojio četiri zlatne medalje na jednoj Olimpijadi: u trkama na 100 i 200 metara, u skoku u dalji i u štafeti 4 x 100 metara. Bio je i najuspešniji sportista tih Igara.

1916. godine

Na Kajmakčalanu počela ofanziva srpske vojske na Solunskom frontu u Prvom svetskom ratu, protiv Bugara i Nemaca. 

Bitka je ostala upamćena u istoriji po velikom broju žrtava koje je pretrpela srpska vojska i po nadmorskoj visini na kojoj je vođena (2.524 m). Završena 30. septembra 1916. godine, kao prva pobeda srpske vojske posle povlačenja preko Albanije.

1924. godine

Rođen Amilkar Lopez de Kosta Kabral (port. Amílcar Lopes da Costa Cabral), poznat i pod ratnim imenom Abel Džasi.

Jedan je od vođa borbe protiv portugalskog kolonijalizma u zapadnoj Africi, osnivač i generalni sekretar Afričke partije za nezavisnost Gvineje Bisao i Zelenortskih ostrva.

1931. godine

Rođen engleski glumac Ser Ijan Holm (engl. Sir Ian Holm) u Gudmajsu (Goodmayes, Essex). 

Najpoznatije uloge je ostvario kao Bilbo Bagins u trilogiji “Gospodar prstenova” i kao otac Vito Karnilijus u “Petom elementu” u kome je igrao sa Brusom Vilisom i Milom Jovović. Karijeru je započeo na britanskoj sceni kao član Kraljevske šekspirovske kompanije, postao je uspešan i plodan izvođač na televiziji i na filmu. Dobio je brojna priznanja, uključujući dve nagrade “BAFTA” i nagradu “Toni”, uz nominaciju za nagradu Akademije. Kraljica Elizabeta II ga je 1998. godine proglasila vitezom za zasluge u drami.

1940. godine

Tražeći izgubljenog psa, grupa tinejdžera otkrila pećinu Lasko (Grotte de Lascaux), kod mesta Montinjak u Francuskoj, čuveni arheološki lokalitet s crtežima iz paleolita.

Ukupna površina pećine je oko 120 m². Smatra se da su crteži u pećini Lasko stari 17.300 godina. Na crtežima su predstavljene velike životinje, od kojih se za većinu može analizom fosila potvrditi da su živele u tom kraju. To su: konji, bizoni, goveda, jeleni i planinske ovce, a ređe: medvedi, nosorozi i krupne mačke.

1944. godine

Rođen Barry White, američki pevač soula, u Galvestonu (SAD).

Trostruki je dobitnik Gremi nagrade i poznat po svom prepoznatljivom glasu bas-bariton. Najveći uspeh postigao je tokom 1970-ih kao solo pevač, ali i sa orkestrom “Lav Anlimited” (The Love Unlimited Orchestra). Jedan je od najprodavanijih muzičkih umetnika svih vremena, njegovi albumi su dostizali zlatne i platinaste tiraže. Najveći hitovi su mu “Never Never Gonna Give You Up” i “Can't Get Enough of You Baby”.

1949. godine

Rođena bivša ruska klizačica Irina Konstantinovna Rodnina (Ирина Константиновна Роднина).

Jedina je klizačica u paru koja je pobedila na deset uzastopnih Svetskih šampionata (1969–78.) i koja je osvojila tri uzastopne olimpijske zlatne medalje (1972, 1976, 1980). Izabrana u Državnu dumu na zakonodavnim izborima 2007. godine kao član partije Jedinstvena Rusija predsednika Vladimira Putina. Kao umetnička klizačica, prvobitno se takmičila sa Aleksejem Ulanovom, a kasnije se udružila sa Aleksandrom Zajcevim. Ona je prva klizačica koja je osvojila olimpijske titule sa dva različita partnera, a to je jedino kasnije ostvario i Artur Dmitriev.

1957. godine

Rođen nemački filmski kompozitor i muzički producent Hans Florijan Cimer (Hans Florian Zimmer) u Frankfurtu (Zapadna Nemačka).

Dobitnik je brojnih priznanja, uključujući dve nagrade Akademije, nagradu “BAFTA” i tri nagrade “Zlatni globus”, kao i nominacije za pet nagrada “Gremi” i sedam nagrada “Emi”. Cimer je takođe imenovan na listu 100 živih genija, koju je objavio "Dejli telegraf" 2007. godine. Njegova dela su poznata po integraciji zvukova elektronske muzike sa tradicionalnim orkestarskim aranžmanima. Od 1980-ih, Cimer je komponovao muziku za preko 150 filmova. Osvojio je dve nagrade Akademije za najbolju originalnu muziku za filmove „Kralj lavova“ (1994) i „Dina“ (2021). Njegova dela uključuju muziku za filmove: „Gladijator“ (2000), „Poslednji samuraj“ (2003), serijal „Pirati sa Kariba“ (2006–2011), trilogiju „Mračni vitez“ (2005–2012), „Početak“ (2010), „Čovek od čelika“ (2013), „Interstelar“ (2014), „Denkerk“ (2017), „Nema vremena za umiranje“ (2021) i serijal „Dina“ (2021–).

1962. godine

Rođen je u Sarajevu Edin Dervišhalidović, poznatiji kao Dino Merlin, bosanskohercegovački kantautor i muzički producent

Sa nadimkom „Čarobnjak“, on se smatra jednim od najistaknutijih i komercijalno najuspešnijih umetnika koji su se pojavili u bivšoj Jugoslaviji. Osnovao je i vodio bend “Merlin”, jednu od najprodavanijih rok grupa u jugoistočnoj Evropi. Tokom svoje karijere, objavio je preko desetak albuma koji su se našli na vrhu top lista, započeo je brojne turneje koje su obarale rekorde, dobio brojna priznanja, uključujući prestižnu “Šestoaprilsku nagradu Sarajeva” i autor je himne Republike Bosne i Hercegovine. Slavi se po svom prepoznatljivom glasu, harizmatičnom scenskom prisustvu i poetskom pisanju pesama.

1968. godine

Čovek je prvi put pretrčao 200 m za manje od 20 sekundi - 19,92 sekundi, koliko je bilo dovoljno Amerikancu Džonu Karlosu (John Carlos). 

Svetski rekord je postavio na američkim kvalifikacijama za Olimpijske igre 1968, u Echou Summitu, USA.

1980. godine

Rođen Jao Ming (姚明, Yao Ming), bivši kineski košarkaš, u Šangaju (Shanghai).

Jao je osam puta izabran da bude starter Zapadne konferencije na Ol-star utakmici NBA lige, a pet puta je imenovan u Ol-NBA tim. Tokom svoje poslednje sezone, bio je najviši aktivni igrač u NBA ligi, sa visinom od 2,29 metra.

1982. godine

Vanja Udovičić, bivši vaterpolista i reprezentativac Srbije, rođen je kao Franjo Udovičić u Beogradu.

Sa reprezentacijom Srbije, njegova najznačajnija dostignuća su evropsko zlato za juniore 2000. godine, zlatne medalje sa Svetskog prvenstva 2005. i 2009. godine, evropsko zlato 2003, 2006. i 2012. godine, kao i olimpijsko srebro 2004., te dve bronze 2008. i 2012. godine. Proglašen je za najboljeg igrača sveta 2010. godine po izboru FINE i LEN magazina. Bivši je ministar omladine i sporta u Vladi Republike Srbije.