Crkva svetih apostola Petra i Pavla, Ras Novi Pazar
U blizini Novog Pazara, na uzvišenju iznad ušća Deževe u Rašku, nalazi se jedan od najfascinantnijih spomenika srpske kulturne baštine – Petrova crkva. Ovaj hram, poznat i kao Crkva svetih apostola Petra i Pavla, smatra se najstarijom sačuvanom crkvom u Srbiji. Podignuta je na temeljima ranohrišćanske bazilike između 7. i 9. veka, a svoj današnji oblik dobija u ranom srednjem veku.
Danas je Petrova crkva, zajedno sa starim gradom Rasom i manastirom Sopoćani, deo kulturnog dobra „Stari Ras i Sopoćani“ koje se od 1979. godine nalazi na UNESCO listi svetske baštine. Time je ova svetinja prepoznata kao dragoceno nasleđe ne samo srpskog naroda već i čitavog čovečanstva.
Petrova crkva je od najranijih dana bila duhovni centar srpskog naroda. U njoj je postojalo sedište raške eparhije vekovima pre nego što je Sveti Sava 1219. godine izdejstvovao autokefalnost Srpske pravoslavne crkve. Upravo ovde odigrao se jedan od najdramatičnijih trenutaka srpske srednjovekovne istorije – abdikacija velikog župana Stefana Nemanje 1196. godine.
Prema „Žitiju Svetog Simeona“ koje je napisao njegov sin Stefan Prvovenčani, Nemanja je u prisustvu vlastelina, crkvenih velikodostojnika i svoje porodice položio žezlo i vlast u ruke svom sinu Stefanu. Hronike beleže da su okupljeni plakali dok je Nemanja izgovarao reči opraštanja i povlačenja, jer se odrekavši vlasti, opredelio za monaški život. Nedugo zatim otišao je u manastir Studenicu, gde je primio monaški postrig i ušao u istoriju i kao Sveti Simeon Mirotočivi.
Unutrašnjost hrama čuva tragove različitih epoha. Freske koje se vide danas nastale su u više slojeva, od 10. do 13. veka, što ovu crkvu čini svojevrsnom „galerijom kroz vreme“. Arheološka istraživanja otkrila su i da je područje oko crkve bilo kultno mesto i u prethrišćanskim vremenima, sa bogatim nalazima iz antike.
Za razliku od većine starih srpskih hramova koji su tokom istorije više puta rušeni i obnavljani, Petrova crkva je uspela da opstane u kontinuitetu. Istina, stradala je prilikom turskih osvajanja i ponovo u Velikoj seobi 1690. godine, ali je već 1728. obnovio patrijarh Arsenije IV Jovanović Šakabenta. Od tada pa do danas ostala je „pod krovom“ i u neprekidnoj upotrebi.
Više od jednog milenijuma nakon svog nastanka, Petrova crkva nije samo svetinja već i živi svedok istorije. Njeni zidovi pamte trenutke koji su oblikovali sudbinu srpske države i crkve, a legenda o abdikaciji Nemanje i danas odjekuje kao simbol mudrosti i duhovne snage.
